Онлайн переводчик и словарь лезгинского языка
Найдено слов: 17
МАЙ
урус, сущ.; -иди, ~йда; -яр, -йри, -йра 1) йисан вад лагьай варз. Къвезва чилин няметар: Помидор, афни, Хипен ниси, майдин вирт, Гамишдин гъери. А. С. Хцихъ галаз ихтилат. Чав и алатай майдин вацра Москвадай нубатдин са шад хабар агакьна. И сеферда ам, лезгийрин бажарагълу шаир Мердали Жалилов Урусатдин писателрин Союздин членвиле кьабулунихъ галаз алакъалу я. «Самур» журн., 2003. 2) куьч. шад вахт. ХьайитIани зи суфрадал кьарматIар, Вун галайла, уьмуьр май я гьамиша. А. Ал. Заз герек туш... Са вахтара лугьудай на: Вун зи уьмуьр. вун зи май я»... А. Ал. Хумай.
МАЙВА
туьрк, сущ.; -ди, -да; -яр, -йри, -йра салан емиш ва хъчар. Муькуь чIал колхоздиз талукьди я. Колхоздикай лезги чIалал туькIуьрнавай маса чIалара хьиз, инани шаирди лежберриз колхозда сад хьуниз, ана хъсандиз кIвалахуниз, бул ва хъсан мейвайрин, техилдин ва памбагдин бегьер битмишаруниз эверзава. М. М. Гь. СтIал Сулеймана азербайжан чIалал туькIуьрай шиирар. Зулухъ геж, мекьивилер жедалди са шумуд югъ амаз, салара къаяриз дурум гудай майвайрин: газардин, чичIекрин, чугъундуррин,. салатдин, шивитдин, редискадин тумар цада. ЛГ, 1998, 26. IX. Яру цIаяр хьтин памадурар, къацу векьер хьтин афнияр, чичIекар, хъчар ва мадни маса майваяр булдиз алай анал. А. Исм. Алукьдай ахвар. Эгер вахтунда чкайрал майваяр кьабулдай, пунктар ачухайтIа, ' абур и инжиклувиликай хкатда. Т. А. Мехъер куьтягь тахьанмаз. ☼ 1955 - йисалди орфографиядин норма мейва тир ( кил.: М. М. Г. ЛЧЮС), 1964 - йисалай майва кхьин кьабулнава ( кил.: М. М. Г., Р. И. Г, У. А. М. ЛЧЮС, 1964-2001 ). Чи фикирдалди, эвелан норма а гаф лезги чIалаз къведалди вич авай азербайжан чIалан форма хвена кхьин бинедиз кьабулнавай, гуьгъуьнлай - а гаф кхьин лезги чIалан рахунрив мукьва авуна.
МАЙВАЧИ
сущ.; -ди, -да; -яр, -йри, -йра майвайрин рекьяй пешекар.
МАЙВАЧИВАЛ
сущ.; -или, -иле; илер, -илери, -илера майвайрин рекьяй пешекарвал. МакIвачивилин звенодин членар гьахъ тирди субут хьана. ЛГ, 1985, 12. IХ.
МАЙДАН
араб, сущ.; -ди, -да; -ар, -ри, -ра 1) шегьерда ва я хуьре кIвалер эциг тавуна амай гегьенш ачух чка. Чубан, гъилерал ракьар алаз, жемят. кIватI хьанвай майдандал гъана. Т. А. Мехъер куьтягь тахьанмаз 2) са квез ятIани чара авунвай чил; са куьятIани (месела, багълари) кьунвай чил 3) адет яз, квадратный метрийралди алцумна са гьихьтинг ятIани мурадар патал чара авунвайкIвал. 4) акъажунар кьиле фидай чка. 5) виридан вичел фикир желбдай гьал. Гада гьаятдиз атайла, кьуралай кIекре гьарайда: "Бибихатун тIанурда, гачал рушар майданда!" Ф. Бибихатун. Дидедиз хуш атайла, ада шиир майдандизни акъуддай. Ж. Гь. Руьгьдин, рикIерин къелечи. 6) куьч. ихтияр, рехъ. Вуна адаз майдан це, ада вичин кар вичи аквада». Б. Гь. Заз эвера Вун хьтинбуруз гъукумдарри мадни майдан гайитIа, факъиррин вайни гьал хьанвайди я Т. А. Мехъер куьтягь тахьанмаз. * акъажунрин майдан * майдандиз экъечIунгл., вуж ам тек са кесиб лежберрин шаир яз ваь, гьакI Дагьустандин цIийиз акьалтзавай рабочий классдин шаирни яз майдандиз экъечIнава. М. М. Гь. ЧIехи шаир. Ша майдандиз экъечIун чун мягькем яз, Тухудай кар кьиле тухун уьтквем яз, Эренлар чи руьгь я, рикIер зегьем яз, Пак ракьиник таж алай хуьр -Миграгъар. А. С. Миграгъар. Сад хьана, белки, чун са гьихьтин ятIани истемишунар гваз майдандиз экъечIин, - къейдна муаллимди вичин рахунрин эхирдай. X. Шайдабегова. Дидед чIал чируниз артух фикир.
МАЙИЛ
араб, сущ.; -ди, -да; -ар, -ри, -ра 1) мукьвавилин, кIанивилин гьисс.«Адаз зун кIанзава!» - инанмиш яз лугьузвай за. Къе заз адан гьар са Гьерекатдай ада заз ийизвай майил аквазвай. А. Къ. Нехирбанни лекь. ХупI туширни зун тиртIа чил, Вафасузбур кьадачир за, Хаинвилиз авай майил, Касни чилел тадачир за. Ш. Агьакеримов. ХупI туширни. 2) алакъа. Кьуьзуь инсанриз чи патара тежедай къариб емишар гун аясайиб адет тир. Идалди савкьват ракъурзавайда, гузвайда вичи гьуьрмет ийизвай касдихъ авай майил кьетIенди тирди къалурзавай. М. В. Гьарасатдин майдандал, ПIапIрус чIугваз жгьил чIавалай, гьеле Бакудин нафтIадин мяденра тартачивал ийидайла, вердиш хьанайтIани, амма тенбекдиз ада ийидай майил масад тир. Ж. Байрамалиев. КIарасдин тIурар. 3) (чIехи гьарфуналди - М) эркекдин хас тIвар: Майил. * майил авунгл., ни низ сада масадаз вичин патай хийирлу гьиссер авайди къалурун. - Хуьруьнви, Дуьньядин адетар ваз тийижир кар авач. Мухлисатни агакьнава. За ваз ачухдиз лугьуда, зи Керимани адаз майил ийизвайди хьиз аквазва заз. Чун къуткъавум хьайитIа, ваз гьикI аквада? З. Э. Муьгьуьббатдин цIелхем. Нина Ивановнади кьуьл авуник хев кутунач. Амма заз адахъ галаз кьуьл ийиз иллаки кIанзавай. Вучиз лагьайтIа за межлис кьиле тухузвайтIани, ада эркекриз пис майил вучиз ийизвайди тир жал, лугьуз фикир ийизвай. А. М. Мурк ракъини цIурурда. За абурухъ ийизвай майилар захъди са шумуд сеферда артух хьана хквезвай. А. Къ. Нехирбанни лекь. Ина я и патаз, я а патаз мейил тийизвай, иллаки са фикирдал алачир хизанарни авай. Гь. М. Им къван, имни терез.
МАЙИЛВАЛ
сущ.; -или, -иле; -илер, -илери, -илера майилар авай гьал.... кесибдинни девлетлудин арада авай мензилдин яргъалвал, абурун мурадрин, мумкинвилерин чаровал Эмина еке айгьамдалди, ирониядалди „Гачал" лугьудай шиирдани къалурнава, ва ина шаирдин майилвал „Гачалан" терефдиз хьун малум жезва. М. М. Гь. Шииррин кIватIал туькIуьрайдан патай (1941 ). - Аквазва заз, чан гъвечIи стха, -вичин майилвал мадни артух хьанвайди чирзава А. Исм. Эхиримжи къув. Амма и чIехи Дуьньядани гел таз, краралди инсанрин рикIера жувакай хуш майилвилер таз жеда. ЛГ, 2003, 27. XI.
МАЙИЛВАЛУН
|| МЕЙИЛВАЛУНгл., ни низ-квез; -да, -на; -из, -зава; -а, -ин, -рай, -мир; мейилвал авун, мейилвал тавун, мейилвал тахвун, мейилвал хъийимир сада масадаз вич адан терефдар тир гьиссер авайди къалурун. Вичизни за Зариятахъ мейилвалзавайди гьикI чир хьанватIа аку. А. Р., Я. Я. Хендедадин мехъер.
МАЙИЛЛУ
прил. мукьвавилин, кIанивилин гьиссер хас тир. Жував къени рафтарвал ваз кIан ятIа эгер, Майиллу вил вегь гуьзгуьдиз я дуьзгуьн аквадай. И. Гь. Рубаияр.
МАЙИЛЛУВАЛ
|| МЕЙИЛЛУВАЛсущ.; -или, -иле; -илер, -илери майил авай (тир) гьал. И рикIевай гафар винел акъуд тавуни ва абурун арада неинка хуш рафтар, гьатта "мейиллувални хьунухьи, Айшади чIугвазвай дерт къезиларзавай. А. А. Умуд. -Лап, кIеви алакъа, - Хъвер явашарнавайтIани, майиллувилин нур чинай акъат тавунвай отделдин зеведишди вичин вири акуналди адак кIубанвал кутазвай, Я. Я. Са фурун вакIар.
МАЙИЛУН
гл., ни; -да, -на; -из, -зава; -а || ая, -ин, -рай, -мир; майил авун, майил тавун, майил тахвун, майил хъийимир терефдар хьун. Мидяди заз салам гана - яраб за Майилната гьинал адан къастуниз? И. Гь. Мидяди заз...
МАЙИШАТ
араб, сущ.; -ди, -да; -ар, -ри, -ра 1) затI акъудиниз, гьасил авуниз лазим. вири затIар. Дуьньядин сад лагьай империалист дяведин ва граждан дяведин йисара Дагьустандин зегьметчияр майишат чкIана гзаф еке дарвиле гьатнавай. З. Э. ЧIехи шаир. Райондин майишатар барбатI хьана. М. М. Лезги тIвар алатIа 2) затIар гьасилунин, акъудунин са хел; сад хьтин затIаргьасилунин хел. Ам хуьре тухуз'вай кIвалахрик ва хуьруьн майишат социалист къайдайрал туькIуьр хъувунин кардик активдаказ экечIнавай кIвенкIвечийрикай сад тиртIани, халкьдиз ам мухбир тирди чидачир. А. Ф. Газет. Эслидихъ кIвалин къушарин чешнедин майишат авай. З. Э. Муькъвел гелер.... ана неинки сар твадай, чIемер хкуддай, гьакI багъларинни бахчайрин емишар кIватI хъийидай, мурабаяр, чехирар гьазурдай майишатарни жеда. Гь. М. Им. къван, имни терез.... жемятдин арада вичиз лайихлу гьуьрмет, машгьурвал къени къилихралдини яргъалйисара хуьруьн майишатдин рекье чIугур гьакъисагъ зегьметдалди къазанмишна. Д. Шерифалиев. Цавай аватна, гъиле гьатдач. 3) зегьмет чIугвадай алатар, малар, чилер ва мсб галаз санал хуьруьн майишатдин макан, Вуна, Келбяли, чIурукIа фикирмир. Заз ви кIаникай яд ракъуриз кIанзавач. Ваз майишатни хъсандиз чизва, инсанарни... Абур вавай кьилени тухуз жезва. Б. Гь. Заз эвера. Садра за... урусрин чIехи историк ва журналист В. Л. Величкоди лезгийрикай кхьей гафарни тикрарна: «Лезги тайифайрихъ хуьруьн майишат вилик тухудай чIехи агалкьунар ава...» М. М. Лезги тIвар алатIа. Алудзавай буржар, майишатранн кархапайра тухузвай кIвалахар са акьван виле аквадай адет туш. ЛГ, 1999, 1.1V. 4) кар кеспи, инсан машгъул тир кар; пеше. Савдагардиз ва адан папаз майишатда са гачач гадади куьмек гузвай. Ф. Савдагардин папаши фекьидин кьиса....
МАЙКА
урус, сущ.; -ди, -да; -яр, -йри, -йра перемдин кIаникай алукIдай хилер галачир, хуру ахъа партал. Надежда Михайловна пенжердай килигай чIавуз хилер квачир, вили рангунин майкадин винелай хуруган тунвай са итимди муькъуьн са пата цал эцигзавай. А. А. Умуд. Кваса ахъазвай дакIардин кIане, къвал акъахнавай майкани алаз къатканва. М. Б. Футболист.
МАЙМАХ
прип. гъил(ер) галачир(ди). ☼ М. М. Гьажиева маймах ( кил.: М. Г. РЛС, ч. 44) кхьизва, 1989, 2001 - йисара акъатай «Лезги чIалан орфографиядинсловарра»маймахъ ава. Литературадин чIалан нугъатра маймах ишлемишзава. * маймах хьунгл. гъил(ер) галачир гьалдиз атун. Синоним: члахъ хьун.
МАЙМУН
араб, сущ.; -ди, -да; -ар, -ри, -ра 1) вичин винел патан ухшарриз, жендекдин кIалубриз инсандиз мукьва гьайван. - Яда, гьей, - некIед сив чап-чап гададиз килигна. ЦIару, -ваз зун югъди маймунар къугъурзавайди хьиз, ви гьиляй ажуз хьана кIанзавани? За, валлагь, аламай няналди и невягьрай ви ниял квадарда. Б. Гь. Заз эвера Къарагъ, инлай квахь, алчах, -гьараяр гана. Бубади тумуна кьуьл эцягъай Агъа, асландин сарарикай хкатай маймун хьиз, кабабханадай катна. Бубани, мад эглеш тахьана, балкIандал ахкьахна, цIрана. С. Гь. КIири Буба. 2) куьч. масабурун чIалар ахъаюнал, кьуьруькар авунал рикI алайди. - Халис маймун я, лугьузва за, -хьуьрезва дишегьли заз килигиз. - туштIа, килиг куьнни. А. Исм. Чемпион.
МАЙОР
урус, сущ.; -ди, да; -ар, -ри, -ра капитанвилелай гуьгъуьниз гудай офицервилин чин ва и чин авай кас. Полигондал техникадин рекьяй комбатдин заместитель тир майорди ( эхь, чи комбат капитан Самсонован вири заместителар майордин чин авайбур тир) са аскердин къвалакай ктаб чапхунна хкудна ва ам кIус-кIус авуна гадарна, идални рази тахьана, кIурни хгана. А. Къ. РикI дарих хьайила. Искендеран рухваяр - Ризванни Сенан -кьведни майорар я. С. К. Хьилерин баде.
МАЙОРВАЛ
сущ.; -или, -иле; -илер, -илери, -илера майордин пешекарвал, къуллугъчивал.
